โรคลมแดด (Heat stroke)


ปัจจุบันโลกร้อนนั้นส่งผลกระทบมากมายตามข่าวที่เราทราบกันอยู่ทุกวัน โดยเฉพาะในช่วงนี้ประเทศไทยตรงกับฤดูร้อน แม้จะมีฝนมาช่วยคลายความร้อนลงได้บ้าง แต่ในระหว่างวันที่ร้อนจัดๆ นั้นอุณหภูมิสูงมากจนเป็นเหตุให้มีการเสียชีวิตจากความร้อนในคนมาแล้ว ทราบหรือไม่ว่าความร้อนก็ทำให้สัตว์เลี้ยงของเราเสียชีวิตได้เช่นกัน นั่นคือ โรคลมแดด หรือ Heat stroke นั่นเอง

Heat stroke คือ ภาวะที่เกิดขึ้นจากการที่ร่างกายของสัตว์มีอุณหภูมิที่สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งมักพบว่าอุณหภูมิในร่างกายสัตว์มักสูงกว่า 106oF หรือมากกว่า 41oC (อุณหภูมิปกติในสุนัขประมาณ 100-102.5 oF) โดยมากมักพบในช่วงที่มีอากาศร้อน โดยเฉพาะภายหลังการออกกำลังกาย วิ่งเล่น ถูกจำกัดในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศไม่ดี เช่น รถยนต์ การให้น้ำกับสัตว์ไม่เพียงพอในช่วงที่อากาศร้อนจัด หรือโรคบางอย่างที่มีผลรบกวนต่อการระบายความร้อนของสัตว์ เช่น โรคหัวใจ ภาวะอัมพาตของกล่องเสียง โรคทางเดินหายใจ โรคระบบประสาท เป็นต้น โดยสุนัขพันธุ์หน้าสั้น เช่น บูลด็อก ปั๊ก, สุนัขพันธุ์ขนยาวหรือขนสีดำ, สุนัขพันธุ์ที่มีขนหนาแน่น เช่น ไซบีเรียนฮัสกี้, สุนัขอ้วน ซึ่งสุนัขเหล่านี้มีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิด Heat stroke มากกว่าในสุนัขพันธุ์อื่นๆ นอกจากนี้สัตว์อื่นๆ ก็สามารถเกิด Heat stroke เช่น แมว หนู กระต่าย เป็นต้น

เมื่อร่างกายมีอุณหภูมิสูงมากจะเป็นอันตรายต่อระบบต่างๆ ของร่างกาย อวัยวะที่ได้รับผลกระทบได้แก่ ระบบประสาท (เซลล์ประสาทถูกทำลาย เลือดออกที่สมอง) ระบบหัวใจและหลอดเลือด (หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะ กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดและตายในที่สุด) ระบบทางเดินอาหาร (เยื่อบุลำไส้ขาดเลือดและเป็นแผล แบคทีเรียเจริญเติบโตเพิ่มขึ้นจนทำให้เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือด) ระบบตับและท่อน้ำดี (เซลล์ตับตาย) ระบบขับถ่ายปัสสาวะ (ไตวายเฉียบพลัน) ระบบเลือด น้ำเหลือง และภูมิคุ้มกัน (เลือดเข้มข้นเกินไป เกล็ดเลือดต่ำ และทำให้เกิดความผิดปกติเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด) ระบบกล้ามเนื้อ (เกิดการอักเสบของกล้ามเนื้อ)

อาการที่พบได้แก่ หอบหายใจเร็วมากผิดปกติ หัวใจเต้นเร็ว น้ำลายไหลมาก สีเหงือกแดงเข้มซึ่งเป็นผลจากการที่หลอดเลือดฝอยในร่างกายขยายตัวเพื่อช่วยในการระบายความร้อนออกจากร่างกาย อุณหภูมิร่างกายจะสูงมากกว่า 41oC บางตัวจะพบว่าเดินโซเซ ทรงตัวไม่อยู่ ในรายที่มีความรุนแรงอาจจะชักและช็อคได้ในเวลาต่อมา ในขณะเดียวกันอาจพบจุดเลือดออกหรือในรายที่รุนแรงจะพบเป็นจ้ำเลือดที่ผิวหนัง เยื่อบุในช่องปาก รวมถึงเลือดออกในทางเดินอาหารจากภาวะที่มีการกระตุ้นการทำงานของระบบไหลเวียนเลือดที่ผิดปกติไป ซึ่งจะพบว่ามีอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายอุจจาระเป็นเลือด และเสียชีวิตในเวลาต่อมาได้


การปฐมพยาบาลเบื้องต้น

1. ควรนำสัตว์เข้าที่ร่ม อากาศถ่ายเทสะดวก 2. ปลดปลอกคอและถอดเสื้อออก 3. ช่วยลดอุณหภูมิของสุนัขลง ซึ่งอาจมีตั้งแต่การเช็ดตัวหรือราดด้วยน้ำเย็น และประคบเย็นโดยเฉพาะบริเวณรักแร้ ขาหนีบ อุ้งเท้า แต่ไม่แนะนำให้ใช้น้ำแข็งหรือน้ำที่เย็นจัดๆ เพราะจะทำให้หลอดเลือดที่ผิวหนังหดตัว การระบายความร้อนทางผิวหนังจะเกิดขึ้นได้น้อยหรือช้าลง (หลอดเลือดที่ผิวหนังจะขยายตัวมากกว่าในภาวะปกติเมื่อต้องการระบายความร้อนในร่างกาย) 4. ระหว่างที่ทำการลดอุณหภูมิให้รีบนำสัตว์ส่งโรงพยาบาลสัตว์หรือคลินิกใกล้บ้านเพื่อให้สัตวแพทย์ทำการตรวจรักษาต่อไป เช่น - การลดอุณหภูมิอย่างต่อเนื่อง - การให้น้ำเกลือเพื่อช่วยลดความร้อนภายในร่างกายและเพื่อกระตุ้นให้มีการไหลเวียนของเลือดไปยังอวัยวะต่างๆ โดยเฉพาะที่ไต - การให้ออกซิเจน - การให้ยาระงับการชักในรายที่เกิดการชัก และการรักษาอื่นๆ ตามอาการ เพื่อทำให้อวัยวะต่างๆ กลับมาทำหน้าที่ได้ตามปกติมากที่สุด และควรติดตามอาการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 วันเพื่อประเมินการทำงานของทุกระบบในร่างกายที่ได้รับผลกระทบจาก Heat stroke


บทความโดย สัตวแพทย์หญิงอาภาพร เจตนาวณิชย์